OpenAI gaat teksten uit ChatGPT voorzien van een onzichtbaar watermerk. Het geldt alleen voor gebruikers in de Europese Unie en is bedoeld om te voldoen aan de Europese AI-verordening, die sinds begin augustus 2026 eist dat door AI gemaakte teksten herkenbaar zijn. NU.nl meldde het op 6 oktober. Voor studenten ligt de vraag voor de hand. Kan je docent straks zien dat je essay of verslag met hulp van ChatGPT is geschreven? Het korte antwoord is nee, niet zomaar. Het lange antwoord is interessanter, en het belangrijkste deel ervan gaat niet over techniek maar over de regels van je eigen opleiding.
Hoe het watermerk werkt
Het watermerk heet textGrain en is niet te vergelijken met het merkje dat je ziet als je een bankbiljet tegen het licht houdt. Het zit in de woorden zelf. Het taalmodel kiest woorden volgens een geheim patroon, en een speciaal programma kan dat patroon in een lange tekst terugvinden. Het watermerk komt ook in Codex, het programmeerprogramma van OpenAI. Daarmee is ChatGPT niet de eerste. Volgens NU.nl werkt chatbot Claude al met watermerken, en labelt Spotify muziek die met AI is gemaakt.
Belangrijk voor jou is wie die detector kan gebruiken. Dat zijn alleen goedgekeurde onderzoekers en deskundige organisaties. OpenAI wil de toegang pas uitbreiden als de resultaten verantwoord te interpreteren zijn. Een docent, examencommissie of werkgever kan dus op dit moment niet zelf een tekst door de detector halen.
Wat het watermerk wel en niet bewijst
OpenAI is opvallend eerlijk over de beperkingen. De detector kan zich vergissen. Hij kan een watermerk melden dat er niet is, of een watermerk missen dat er wel is. In korte teksten is het lastiger te vinden, en bij bewerking verdwijnt het deels. In een test van OpenAI zakte de kans op herkenning in een tekst van ongeveer 400 woordstukjes van ongeveer 92 naar 66 procent, toen een mens elk tiende woord door een synoniem verving.
Daar komt bij dat het ontbreken van een watermerk weinig zegt. De tekst kan bewerkt zijn, uit een ander AI-programma komen of buiten de EU met ChatGPT zijn gemaakt. En wordt er wel een watermerk gevonden, dan laat dat volgens NU.nl alleen zien dat een AI-model waarschijnlijk meewerkte. Het zegt niets over wie de tekst schreef of hoe groot het aandeel van AI was.
Voor een fraudezaak is dat een zwak bewijsstuk. Wij verwachten daarom niet dat opleidingen hun beoordeling op korte termijn op dit watermerk gaan bouwen. Maar dat is iets anders dan zeggen dat je veilig zit.
Waar het echt om draait, de regels van je opleiding
Of je AI mag gebruiken, bepaalt niet OpenAI en ook niet Brussel. Dat bepaalt je opleiding. Elke hogeschool en universiteit legt in het onderwijs- en examenreglement en de regels van de examencommissie vast wat als fraude telt. Veel opleidingen hebben daarnaast eigen afspraken over AI per vak of per opdracht. Soms is het helemaal verboden, soms mag je het gebruiken voor brainstormen of taalcorrectie, en soms moet je precies aangeven waar en hoe je het inzette.
Docenten hebben bovendien andere middelen dan een detector. Ze kennen je eerdere werk, vragen je om je tekst mondeling toe te lichten of laten je in de collegezaal schrijven. Hoe ver een opleiding kan gaan met eigen regels, zagen we eerder bij de UvA, waar een opleiding laptops en telefoons in de collegezaal verbood, al was dat om de concentratie en niet om AI. Wie een tekst inlevert die hij niet kan uitleggen, heeft dus meer te vrezen van een gesprek met zijn docent dan van een watermerk.
Wat je zelf het beste kunt doen
- Zoek de AI-regels van je vak op. Kijk in de studiehandleiding, de cursuspagina en het onderwijs- en examenreglement. Staat er niets, vraag het dan per mail aan je docent, dan heb je het zwart op wit.
- Vermeld je gebruik als dat gevraagd wordt. Sommige opleidingen vragen om een korte verantwoording van welke AI-hulpmiddelen je gebruikte en waarvoor. Eerlijk vermelden is bijna altijd beter dan achteraf moeten uitleggen.
- Bewaar je werkproces. Aantekeningen, eerdere versies en de versiegeschiedenis van je document laten zien hoe je tekst is ontstaan. Dat helpt als er ooit twijfel ontstaat, ook als die twijfel onterecht is.
- Weet dat je bezwaar kunt maken. Word je beschuldigd van fraude en ben je het daar niet mee eens, dan kun je in beroep bij het College van Beroep voor de Examens. Hoe die route loopt, lees je in ons stuk over bezwaar maken tegen een cijfer.
Wat ons opvalt
Het watermerk is vooral een signaal van waar het naartoe gaat. Europa wil dat AI-teksten herkenbaar zijn, en de grote aanbieders bouwen daar nu techniek voor. De detector is nog onbetrouwbaar en voor docenten niet beschikbaar, maar dat kan veranderen. Wie nu al gewend raakt aan open zijn over zijn AI-gebruik, hoeft zich daar later geen zorgen over te maken. De regels van je opleiding zijn daarbij je echte maatstaf, en die lees je beter vandaag dan pas op de avond voor de deadline.
