Voorlopig verandert er niets aan je studiefinanciering. Het kabinet geeft de komende jaren juist extra geld uit aan onderwijs en onderzoek. Toch is het nuttig om te weten wat er op tafel ligt, want de ambtelijke lijst met mogelijke bezuinigingen die deze week naar buiten kwam, is precies het menu waar een volgend kabinet uit kan kiezen. En bijna elke optie op het onderwijsdeel komt uiteindelijk terecht in de rekensom die jij elke maand maakt: wat komt er binnen, en wat gaat er naar huur, boodschappen en collegegeld.
De lijst heet officieel de ombuigingslijst. Alle ministeries zetten daarin opties met bedragen op een rij, en het ministerie van Financiën stuurde hem dinsdag 22 september mee met de Miljoenennota. Erasmus Magazine zette de opties voor het hoger onderwijs op een rij. Het ministerie benadrukt dat de lijst geen oordeel geeft over wat politiek wenselijk is. Het is een keuzemenu, geen plan.
Welke opties er in de lijst staan
Voor studenten springen er drie uit: een hoger collegegeld, het afschaffen van de basisbeurs en minder internationale studenten. Daarnaast staan er bezuinigingen op de wetenschap in, maar die merk je niet direct in je portemonnee. Hieronder de opties die jou raken, met de bedragen uit de lijst van 2026 en wat ze per maand voor je betekenen.
| Optie in de lijst (2026) | Opbrengst voor het Rijk | Wat het voor jou betekent |
|---|---|---|
| Collegegeld 1.000 euro per jaar hoger | 768 miljoen euro per jaar | Ruim 83 euro per maand extra kosten |
| Collegegeld 3.000 euro per jaar hoger | 2,3 miljard euro per jaar | 250 euro per maand extra kosten |
| Alleen collegegeld universiteiten omhoog | Opbrengst een jaar later, er is een wetswijziging nodig | Hbo-studenten blijven buiten schot |
| Basisbeurs afschaffen | Bedrag niet genoemd in het artikel | Je maandelijkse gift van DUO valt weg |
| Minder internationale studenten | 200 miljoen euro | Mogelijk minder concurrentie op de kamermarkt, zie hieronder |
De bedragen per maand zijn simpel gerekend: het extra collegegeld per jaar gedeeld door twaalf. Betaal je in termijnen, dan is dat ook ongeveer wat er elke maand extra van je rekening gaat.
Wat een hoger collegegeld doet met je kamerbudget
Een verhoging van 1.000 euro klinkt als iets wat je wel opvangt, maar zet het eens naast je vaste lasten. Leg het bedrag naast je energierekening of je abonnementen en je ziet dat het geen kleingeld is. Wie al krap zit, haalt dat niet uit de boodschappen. Dan wordt het lenen of meer uren werken. In ons overzicht van vaste lasten naast je kamerhuur zie je hoe weinig ruimte er in een gemiddeld studentenbudget zit.
De variant van 3.000 euro is van een andere orde. 250 euro per maand is voor een student buiten de Randstad een flink deel van de kamerhuur. Ik denk dat je bij zo’n verhoging meer studenten ziet die langer thuis blijven wonen of een goedkopere stad kiezen, en dat merkt de kamermarkt dan weer.
Opvallend is de optie om alleen het collegegeld van universiteiten te verhogen en het hbo te sparen. De ambtenaren waarschuwen dat de opbrengst dan een jaar later binnenkomt, omdat de wet eerst moet worden aangepast. Voor jou betekent het vooral dat het verschil tussen hbo en universiteit voor het eerst ook in je portemonnee zichtbaar zou worden.
De basisbeurs afschaffen: de optie die het hardst aankomt
De basisbeurs kwam in 2023 terug na jaren van het leenstelsel. De lijst zet het afschaffen ervan weer als mogelijkheid neer. Voor uitwonende studenten is dat de grootste klap, want juist zij krijgen het hogere bedrag omdat ze huur betalen. Valt dat geld weg, dan blijft lenen bij DUO over, of een bijbaan. Hoeveel je op dit moment krijgt, kijk je na in Mijn DUO. Wat er dit jaar al verandert aan je koopkracht, lees je in wat de Miljoenennota voor studenten regelt.
Onderzoeker Julia van Rijn van het Instituut voor Publieke Economie wijst erop dat zulke lijsten alleen tonen wat de overheid direct bespaart, niet wat het verder kost. Dat geldt hier ook. Een student die minder beurs krijgt en meer uren werkt, doet vaak langer over zijn studie en blijft dus ook langer op een kamer wonen.
Minder internationale studenten: goed nieuws voor kamerzoekers?
Op het eerste gezicht lijkt dit de optie waar je als Nederlandse kamerzoeker het minst last van hebt, en misschien zelfs baat bij. Minder instroom van buitenaf betekent minder concurrentie in steden als Amsterdam, Rotterdam, Groningen en Maastricht. Maar het beeld is minder simpel. De ambtenaren schrijven er zelf bij dat ze geen rekening houden met effecten op onder meer de woningmarkt. En volgens Van Rijn heeft het Centraal Planbureau net berekend dat internationale studenten juist geld opleveren.
Wat wel vaststaat: universiteiten proberen de instroom nu al zelf af te remmen, los van deze lijst. Hoe krap het in sommige steden is, zie je in ons stuk over het tekort van 20.000 studentenkamers.
Wat je er nu mee doet
Niets overhaasts. Er ligt geen besluit, en dit kabinet bezuinigt niet op onderwijs. Wel is het slim om te weten welke knoppen er zijn, want de vorige coalitie van PVV, VVD, BBB en NSC wilde wel flink snijden in onderwijs en onderzoek, en na een volgende verkiezing kan het weer die kant op gaan. Maak een eenvoudige begroting waarin je ziet wat 80 of 250 euro per maand minder met je huur en leefgeld doet. Dan weet je op tijd of je kamer ook bij een tegenvaller betaalbaar blijft, en of je misschien nu al te veel huur betaalt.
